زمین‌ خشک یزد این روزها در مقابل فشارهای طبیعی و انسانی ناشی از برداشت‌های بی ‎ رویه تسلیم شده و روز به روز شاهد پدیده‌های جدیدی از جمله فرونشست‏‌ها و فروچاله ‎ ها در این استان هستیم.

قهر آسمان از یک سو و زیاده‏‌خواهی انسان‌ها از سوی دیگر ‎ آنچنان به جان زمین یزد افتاده‌اند که طاقت آن را طاق کرده و هر از گاهی ایجاد شکاف یا شق در برخی نقاط استان و حتی تشکیل فروچاله ‎ ها در این مناطق گزارش می ‎ شود.

در این میان دشت یزد- اردکان و دشت ابرکوه که جزو دشت‌های ممنوعه استان هستند، بیشترین تاثیر را از محل این پدیده دارند و در برخی نقاط نیز که شاهد این پدیده‏‏‌ها نیستیم، این تاثیر با شور شدن منابع آب زیرزمینی خود را نشان می‌دهد.

البته براساس پیگیری‌های به عمل آمده تیمی از متخصصان کشوری از محل فروچاله‌ها بازدید کرده و برای رفع نگرانی‌های احتمالی و جلوگیری از ادامه این فرونشست و فروچاله‌ها و شکاف‌های عمیق اجرای تدابیر لازم را در دستور کار قرار داده‌‏اند.

کارشناسان معتقدند که راهکار اساسی و قدم اول برای جلوگیری از وقوع چنین پدیده ناخوانده‌ای مدیریت برداشت مصرف آب به ویژه در بخش کشاورزی است؛ پدیده ‎ ای که خشک شدن اغلب چاه‌های کشاورزی در حوالی آنها، یکی از آثار آن است.

«مهدی یزدیان» مدیر گروه عمران دانشگاه علم و هنر یزد نیز در این باره می ‌ گوید: با توجه به تحقیقات مختلف انجام شده توسط محققین مختلف در کشور، پدیده فرونشست و فروچاله در سه نوع تعریف شده است.

وی می ‎ افزاید: یکی از انواع فرونشست دولین‌های فروریخته آبرفتی واقع روی ساختارهای فعال کارستی است.

وی ادامه می ‎ دهد: فروچاله‌هایی کاسه‌ای شکل هستند و شیب قائم یا همان 90 درجه دارند به طوری که شکاف‌های دایره‌ای شکلی در اطراف آن دیده می‌شود و فروکش در مرکز دولین اتفاق می‌افتد.

مدیر گروه عمران دانشگاه علم و هنر در مورد دولین‌های فرونشستی بزرگ به عنوان دومین نوع فرونشست، می ‎ گوید: این فروچاله‌ها با قطر 10 تا 100 متر تشکیل شده و با شکستگی‌های دایره‌ای شکل و فرونشست همراه است.

وی ادامه می ‌ دهد: در این نوع پدیده آب باران باعث شسته شدن خاک‌های چسبنده و حمل آن به داخل حفرات و شکاف‌های سنگ آهک زیرین شده، در نتیجه حفراتی به وجود آمده که به سمت بالا، بازتر می‌شود و در نهایت سطح زمین را به سرعت تخریب می‌کند.

رییس دانشکده فنی مهندسی دانشگاه علم و هنر بیان می ‎ کند:  فروچاله‌های حاصل از تخریب سقف حفرات کارستی و غارها نوع سوم پدیده فرونشست را تشکیل می‌دهند.

وی عنوان می‏کند: این نوع فروچاله‌ها در سنگ آهک و آهک دولومیتی تشکیل شده و در دشت‌های «خدابنده» در زنجان، دشت «بهاباد» در یزد و دشت «میناب» در هرمزگان نیز بر اثر برداشت بی ‌ رویه آب‌های زیرزمینی در سال‌های اخیر، تعدادی فروچاله تشکیل شده است.

مدیر گروه عمران دانشگاه علم و هنر با اشاره بررسی‌های انجام شده از سوی محققان، اظهار می‏‌کند: بالاترین میزان افت سطح ایستایی در کشور مربوط به دشت‌های استان فارس است.

وی ادامه می ‌ دهد: برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی در سال‌های اخیر باعث ایجاد فروچاله‌های عمیق و شکاف‌های بزرگ در مناطقی مانند فسای این استان شده است.

یزدیان بیان می ‎ کند: ایجاد ترک یا شق، تخریب جاده‌ها، شکسته‌شدن خطوط لوله، آسیب‌دیدن کانال‌های آبرسانی، ترک‌خوردگی پی و دیوار ساختمان‌ها و تخریب زمین‌های کشاورزی، پیامدهای پدیده فرونشست زمین است.

وی می ‌ افزاید: دولین‌های بزرگ و گاه بسیار عمیق تشکیل شده در این مناطق نیز به دنبال فرونشست آنی و تدریجی، مناطق مسکونی را تهدید می‌کنند.

این عضو هیات علمی دانشگاه می ‎ گوید: بر اساس گزارش سازمان زمین‌شناسی بسیاری از دشت‌های کشور با فرونشست مواجه شده‌اند و استان‌های فارس، کرمان و اصفهان بدترین وضعیت را از لحاظ فرونشست در کشور دارند. 


  • Science & Arts University
  • یزد، بلوار دانشجو، دانشگاه علم و هنر
  • (۰۳۵)۳۸۲۶۴۰۸۰-۹
  • (۰۳۵)۳۸۲۶۴۰۹۴ و (۰۳۵)۳۸۲۶۴۰۹۲
  • ۸۹۱۶۷-۱۳۳۳۵
  • info [at] sau.ac.ir
logo-samandehi